Otizmli Çocuklarda Ekran Kullanımı Nasıl Yönetilmeli?

“Tableti elinden aldığımız anda çok öfkeleniyor.”

“Yemek yerken video açmazsak masaya oturmuyor.”

“Bütün gün aynı videoyu izlemek istiyor.”

“Ekranı tamamen yasaklamalı mıyız?”

Otizmli çocukların ailelerinden ekran kullanımıyla ilgili çok farklı cümleler duyabiliyoruz.

Bazen tablet çocuğun uzun süre sakin kalabildiği tek araç hâline geliyor.

Bazen yemek hazırlarken veya evde başka bir işle ilgilenirken birkaç dakikalığına açılan ekran, zaman içerisinde günlük rutinin değişmez parçasına dönüşüyor.

Bazen de çocuk gerçekten belirli bir uygulamadan bir şeyler öğreniyor ve aile doğal olarak:

“Eğitim amaçlıysa ne kadar kullandığının önemi var mı?”

diye düşünüyor.

Bu soruların tek bir cevabı yok.

Çünkü otizmli çocuklarda ekran kullanımını değerlendirirken yalnızca süreye değil, ekranın çocuğun hayatında hangi görevi üstlendiğine de bakmak gerekir.

Otizmli Çocuklarda Ekran Kullanımı Neden Özellikle Konuşulmalı?

Araştırmalar otizmli çocuk ve ergenlerin bazı gruplarda akranlarına göre daha fazla ekran kullanabildiğini ve ekranla daha erken yaşlarda tanışabildiğini göstermektedir.[1]

Ancak buradan:

“Ekran kullandığı için otizm oldu.”

sonucuna ulaşmak doğru değildir.

Otizm ile ekran süresi arasındaki ilişkiyi inceleyen geniş bir sistematik derleme ve meta-analizde, ilk analizlerde bir ilişki görülmesine rağmen yayın yanlılığı hesaba katıldığında bulguların anlamlılığını kaybettiği belirtilmiştir.[2]

Üstelik ilişkinin yönü de basit değildir.

Otizmli bir çocuk;

• ekranın öngörülebilir yapısını seviyor olabilir,
• belirli bir konuya yoğun ilgisi nedeniyle aynı videoları izliyor olabilir,
• sosyal olarak daha az talep oluşturan bir etkinliği tercih ediyor olabilir,
• ekranı rahatlamak veya boş zamanı geçirmek için kullanıyor olabilir.

Dolayısıyla ekran kullanımını anlamanın daha doğru yolu:

“Ekran çocuğuma ne yapıyor?” sorusunun yanında “Çocuğum ekranı neden bu kadar tercih ediyor?” sorusunu da sormaktır.

Ekran Süresi Otizme Neden Olur mu?

Mevcut bilimsel veriler ekran kullanımının otizme neden olduğunu göstermemektedir.

Bu konu özellikle internette kafa karıştırıcı olabiliyor.

Bazı çalışmalarda yüksek ekran kullanımı ile otizm tanısı veya otizm özellikleri arasında ilişki bildirilmiştir. Ancak bu çalışmaların büyük kısmı gözlemseldir. Yani ekran kullanımının otizme yol açtığını göstermek yerine iki durumun aynı çocuklarda birlikte görülebildiğini gösterir.[2]

2023 yılında yayımlanan ve toplam 562 binden fazla katılımcıyı içeren 46 gözlemsel çalışmayı değerlendiren meta-analizde de yayın yanlılığı düzeltildikten sonra ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı görülmüştür.[2]

Bu ayrım önemlidir.

Çünkü ailelerin:

“Çocuğuma küçükken telefon verdiğim için mi böyle oldu?”

şeklinde kendilerini suçlamaları için bilimsel bir dayanak yoktur.

Bu yazının konusu da ekranın otizme neden olup olmadığı değil, otizmli bir çocuğun mevcut ekran kullanımını günlük yaşam içerisinde nasıl daha sağlıklı yönetebileceğimizdir.

Otizmli Bir Çocuk İçin “Fazla Ekran” Ne Demektir?

Ailelerin en sık sorduğu sorulardan biri şudur:

“Kaç saat ekran kullanabilir?”

Bu önemli bir soru olsa da tek başına yeterli değildir.

Amerikan Pediatri Akademisi’nin güncel medya yaklaşımı da yalnızca dakika sayısına değil; çocuğa, içeriğe, ekranın ne amaçla kullanıldığına ve ekranın günlük yaşamda hangi etkinliklerin yerini aldığına bakılmasını öneriyor.[3]

Örneğin iki çocuk da günde iki saat ekran kullanıyor olabilir.

Birincisi okuldan geliyor, dışarı çıkıyor, ailesiyle yemek yiyor, oyun oynuyor ve daha sonra belirli bir süre sevdiği çizgi filmi izliyor.

İkinci çocuk ise yemek yerken, boş kaldığında, arabada, yatmadan önce ve aileyle geçirilen zamanın büyük bölümünde ekran kullanıyor olabilir.

Süre benzer görünse bile ekranın günlük yaşamdaki yeri aynı değildir.

Bu yüzden şu sorular daha açıklayıcı olabilir:

• Ekran yüzünden uyku gecikiyor mu?
• Hareket ve açık hava zamanı azalıyor mu?
• Çocuk ailesiyle yapılan etkinliklerden sürekli uzaklaşıyor mu?
• Yemek yemek gibi günlük rutinler ekrana bağımlı hâle geldi mi?
• Ekran kapatıldığında günlük yaşam sürekli ciddi çatışmaya mı dönüşüyor?
• Çocuğun boş zamanının neredeyse tamamını ekran mı dolduruyor?
• Daha önce yaptığı başka etkinliklere ilgisi azalıyor mu?

Bu soruların birkaçına sürekli “evet” cevabı veriliyorsa mesele yalnızca saat hesabı olmaktan çıkmış olabilir.

Otizmli Çocuğum Günde Kaç Saat Ekran Kullanmalı?

Burada bütün otizmli çocuklar için geçerli tek bir sayı vermek doğru değildir.

Yaş, gelişim düzeyi, okul programı, ekranın kullanım amacı ve çocuğun günlük yaşamı birlikte değerlendirilmelidir.

Dünya Sağlık Örgütü’nün 5 yaş altındaki çocuklar için genel önerilerinde 1 yaşta hareketsiz ekran kullanımı önerilmezken, 2 yaş ve 3–4 yaş döneminde ekran süresinin günde 1 saati aşmaması, daha azının tercih edilmesi önerilmektedir.[4]

Ancak Dünya Sağlık Örgütü bu önerilerin engeli veya kronik sağlık durumu bulunan çocukların özel ihtiyaçları için ayrıca geliştirilmediğini de belirtmektedir.[4]

Okul çağındaki çocuk ve ergenlerde ise yalnızca:

“Günde tam olarak şu kadar dakika.”

şeklindeki bir kurala odaklanmak yerine ekranın;

• uyku,
• hareket,
• eğitim,
• yüz yüze etkileşim,
• günlük sorumluluklar

gibi temel alanları engellememesi önemlidir.

Amerikan Pediatri Akademisi de güncel yaklaşımında ailelerin çocuklarının yaşına ve ihtiyaçlarına uygun bir aile medya planı oluşturmasını önermektedir.[3]

Otizmli çocuklarda bu planın daha somut ve öngörülebilir olması gerekebilir.

Sorun Bazen Ekran Süresinden Çok Ekranın Gün İçindeki Yeridir

Bir ekran alışkanlığının yönetilmesini zorlaştıran şey bazen toplam süre değil, ekranın gün boyunca küçük boşlukların tamamını doldurmasıdır.

Çocuk uyanır uyanmaz tablet.

Kahvaltıda telefon.

Arabada video.

Eve gelince televizyon.

Yemekte tablet.

Uyumadan önce telefon.

Bu durumda çocuk ekran dışındaki boş zaman deneyimlerini giderek daha az yaşamaya başlayabilir.

Beklemek,

kendi kendine bir şeylerle uğraşmak,

çevreyi gözlemlemek,

ailesinden bir şey istemek,

oyun başlatmak

gibi doğal fırsatların önemli bölümü ekranla doldurulabilir.

Buradaki hedef:

“Çocuğun hiç boş kalmaması.”

değildir.

Tam tersine çocukların bazen ekransız boş zamanla ne yapabileceklerini öğrenmeye de ihtiyaçları vardır.

Ekranı Sakinleşmenin Tek Yolu Hâline Getirmemeye Dikkat Edin

Tablet açıldığında çocuk sakinleşiyor olabilir.

Bu aile için gerçekten işe yarayan bir çözüm olabilir.

Özellikle zor bir günün sonunda birkaç dakikalık ekran hem çocuk hem ebeveyn için nefes alma alanı yaratabilir.

Sorun ekranın zaman zaman rahatlamak için kullanılması değildir.

Dikkat edilmesi gereken şey, her rahatsızlıkta tek sakinleşme aracına dönüşmesidir.

Çocuk sıkıldığında ekran.

Ağladığında ekran.

Beklemek zorunda kaldığında ekran.

Öfkelendiğinde ekran.

Uyumak istemediğinde ekran.

Bu tekrarlandığında çocuk zaman içerisinde başka sakinleşme yollarını kullanmak için daha az fırsat bulabilir.

Amerikan Pediatri Akademisi’nin güncel “5C” yaklaşımında da ekranın çocuğun güçlü duygularını yönetmek veya uykuya geçmek için temel araç hâline gelip gelmediğinin gözlenmesi önerilmektedir.[3]

Burada amaç zorlanan çocuğun elinden tableti çekmek değildir.

Ama zaman içerisinde:

“Başka ne işe yarıyor?”

sorusunun da cevabını bulmaktır.

Ekran Kullanımına Sınır Koyarken Neden Zorlanıyoruz?

Otizmli çocukların bir kısmı geçişlerde zorlanabilir.

Bu nedenle sorun bazen tabletin kendisinden çok:

“Tabletin açık olduğu durumdan tabletin kapalı olduğu duruma geçmek”

olabilir.

Çocuk açısından ekran oldukça öngörülebilirdir.

Video devam eder.

Oyun ödül verir.

Bir dokunuşla istediği içeriğe ulaşır.

Sonra yetişkin bir anda:

“Hadi kapatıyoruz.”

der.

Çocuk için bitiş beklenmedikse tepkinin yoğunluğu artabilir.

Bu nedenle sağlıklı ekran sınırı yalnızca ne kadar kullanılacağını değil, nasıl başlayıp nasıl biteceğini de içermelidir.

Ekranı Bir Anda Elinden Almak Yerine Bitişi Öngörülebilir Hâle Getirin

Eğer çocuk ekranın ne zaman biteceğini anlayabiliyorsa geçiş daha yönetilebilir olabilir.

Örneğin:

“Bu bölüm bitince tablet kapanacak.”

“Zamanlayıcı çalınca ekran bitecek.”

“Önce tablet, sonra akşam yemeği.”

gibi çocuğun anlayabileceği kadar kısa ve somut bir yapı kullanılabilir.

Bazı çocuklarda görsel zamanlayıcı veya basit bir görsel sıra daha anlaşılır olabilir.

Burada önemli olan defalarca pazarlık yapmak değildir.

Eğer her seferinde:

“Beş dakika daha.”

“Son bir video.”

“Bir tane daha.”

şeklinde sınır sürekli değişiyorsa ekranın bitişi çocuk açısından daha az öngörülebilir hâle gelir.

Ekran Kurallarını Çocuk Öfkelendiği Anda Belirlemeyin

Tablet açıkken ve çocuk sevdiği videonun ortasındayken yeni bir kural açıklamak en zor anlardan biridir.

Kurallar mümkün olduğunca sakin bir zamanda oluşturulmalıdır.

Örneğin ekranın;

• hangi zamanlarda kullanılabileceği,
• nerede kullanılmayacağı,
• bittikten sonra ne olacağı

önceden belli olabilir.

Bu ekranın bütün günü yöneten bir pazarlık konusu hâline gelmesini azaltabilir.

Günlük yaşamın öngörülebilirliğinin otizmli çocuklar açısından neden önemli olduğunu Otizmli Çocuklar İçin Günlük Rutin Neden Eğitim Kadar Önemli? içeriğimizde ayrıca ele aldık.

Burada amaç bütün günü katı bir programa çevirmek değil, özellikle ekranın başlangıç ve bitiş noktalarını anlaşılır hâle getirmektir.

Ekran Kapatıldığında Çocuk Çok Öfkeleniyorsa Ne Yapmalıyız?

Bu durum birçok aile için en zor kısımdır.

Çocuk ağlayabilir.

Tableti geri almaya çalışabilir.

Bağırabilir.

Yere yatabilir.

Bu durumda ebeveynin ilk refleksi tekrar tableti vermek olabilir.

Bu anlaşılır bir durumdur çünkü ekran geri geldiğinde çoğu zaman kriz hızla sona erer.

Ancak bu döngü sürekli tekrarlandığında çocuk istemeden şu ilişkiyi öğrenebilir:

“Ekran kapanıyor → yoğun tepki veriyorum → ekran geri geliyor.”

Bu nedenle sınır koymadan önce uygulanabilir bir plan oluşturmak önemlidir.

Eğer daha önce saatlerce kullanan bir çocuğun ekranını bir günde çok keskin biçimde azaltırsanız süreç herkes için zorlaşabilir.

Bazı çocuklarda süreyi aşamalı azaltmak, belirli ekran zamanları oluşturmak ve bitiş sonrasında ne yapılacağını önceden planlamak daha uygulanabilir olabilir.

Çocuk öfkelendiğinde kullanılabilecek genel iletişim yaklaşımlarını burada yeniden anlatmıyoruz. Kısa ve anlaşılır ifadeler kullanma, bekleme ve çocuğun iletişimini destekleme gibi konuları Otizmli Çocuklarla Doğru İletişim Nasıl Kurulur? yazımızda ayrıntılı biçimde ele aldık.

“Tableti Kapatınca Ne Yapacak?” Sorusu Aslında Çok Önemli

Bir ekran alışkanlığını azaltırken yalnızca ekranı çıkarmak yeterli olmayabilir.

Çocuğun gününde tablet iki saatlik alan kaplıyorsa bu süreyi kaldırdığınızda ortada iki saatlik bir boşluk oluşur.

Aile:

“Artık tablet yok, git oyna.”

dediğinde çocuk ne yapacağını gerçekten bilmiyor olabilir.

Özellikle bağımsız oyun repertuvarı sınırlıysa ekrana geri dönmek istemesi şaşırtıcı değildir.

Bu nedenle ekranı azaltmadan önce:

“Yerine ne gelecek?”

sorusunun cevabını düşünmek gerekir.

Ama bu, her ekran dakikasının yerine yetişkin tarafından hazırlanmış eğitim etkinliği koymak anlamına gelmez.

Ekranın Yerine Ne Koyabiliriz?

Burada çocuğun ilgi alanlarından başlamak daha gerçekçi olabilir.

Eğer çocuk ekranda sürekli araba videoları izliyorsa fiziksel araba oyuncaklarıyla ilgili bir etkinlik daha kolay kabul edilebilir.

Hayvan videolarını seviyorsa hayvan figürleri, kitaplar veya dışarıda hayvanları gözlemlemek başlangıç olabilir.

Müzik videolarına ilgi duyuyorsa birlikte müzik dinlemek ve hareket etmek başka bir seçenek olabilir.

Amaç ekranın yerine “daha eğitici görünen” bir şeyi zorla yerleştirmek değildir.

Çocuğun ekran dışında keyif alabileceği seçenekleri çoğaltmaktır.

Ekran yerine kullanılabilecek oyunları burada uzun bir liste hâline getirmiyoruz. Otizmli çocukla oyun kurarken çocuğun ilgisini nasıl takip edebileceğinizi ve etkileşimi nasıl geliştirebileceğinizi Otizmli Çocuğunuzla Evde Oyun Kurarken Nelere Dikkat Etmelisiniz? yazımızda ayrıntılı biçimde anlattık.

Ekran Yemek Yerken Kullanılmalı mı?

Bazı ailelerde ekran ile yemek arasında güçlü bir bağlantı oluşabilir.

Tablet açıldığında çocuk yemek yer.

Kapatıldığında masadan kalkar veya yemeği reddeder.

Başlangıçta:

“En azından yemeğini yiyor.”

düşüncesiyle işe yarayan bu yöntem zaman içerisinde yemek rutininin ekrana bağımlı hâle gelmesine neden olabilir.

Eğer çocuk uzun süredir ekranla yemek yiyorsa ekranı bir anda tamamen kaldırmak yerine kullanımın nasıl azaltılabileceği planlanabilir.

Örneğin ekranın başlangıçta bütün yemek boyunca açık olması yerine giderek yemeğin belirli bir kısmıyla sınırlandırılması düşünülebilir.

Ancak çocuğun ciddi beslenme güçlüğü, çok sınırlı besin repertuvarı, yutma sorunu veya büyüme-kilo takibiyle ilgili problem varsa konu yalnızca “ekran alışkanlığı” olarak görülmemelidir.

Bu durumda ilgili sağlık uzmanlarından değerlendirme alınması gerekir.

Yatmadan Önce Ekran Kullanımına Neden Dikkat Edilmeli?

Uyku, özellikle otizmli çocuklarda ayrıca önem verilmesi gereken alanlardan biridir.

Araştırmalar otizmli çocuk ve ergenlerde uyku güçlüklerinin sık görülebildiğini ve ekran maruziyetinin uyku sorunlarıyla ilişkili faktörlerden biri olduğunu göstermektedir.[5][6]

Bu nedenle yatmadan hemen önce yoğun ekran kullanımı yerine günün sonunda daha sakin ve öngörülebilir bir geçiş oluşturmak yararlı olabilir.

Amerikan Pediatri Akademisi de yatmadan önce ekran kullanılmayan zamanlar ve alanlar oluşturulmasını aile medya planının parçalarından biri olarak önermektedir.[3]

Burada yine hedef:

“Ekran gördüğü için uyuyamıyor.”

gibi tek nedenli bir açıklama yapmak değildir.

Uyku sorunlarının çok farklı nedenleri olabilir.

Ancak ekranın uyku rutinini sürekli geciktirdiği görülüyorsa bu, değiştirilmesi gereken ilk alanlardan biri olabilir.

Eğitim Amaçlı Ekran Kullanımı Zararlı mı?

Hayır.

Ekran yalnızca pasif video izlemek veya oyun oynamak anlamına gelmez.

Tablet, bilgisayar veya telefon uygun şekilde kullanıldığında eğitim sürecinin bir aracı olabilir.

Otizmli çocuklarla yapılan araştırmalarda tablet tabanlı ve diğer dijital müdahalelerin bazı öğrenme hedeflerinde yarar sağlayabileceği gösterilmiştir. Bununla birlikte etkiler kullanılan yönteme ve hedeflenen beceriye göre değişmektedir ve teknoloji her eğitim hedefinde daha iyi sonuç vermemektedir.[7][8]

Dolayısıyla:

“Ekransa kötüdür.”

yaklaşımı kadar:

“Eğitim uygulamasıysa sınırsız kullanılabilir.”

yaklaşımı da doğru değildir.

Dijital araç çocuğun öğrenmesini destekliyorsa amacına hizmet ediyor olabilir.

Ancak ekranın araç olduğunu unutmamak gerekir.

Sosyal Öyküler ve Görsel Destekler Ekrandan Kullanılabilir mi?

Evet.

Bazı çocuklarda;

• günlük program,
• yapılacakların sırası,
• sosyal öyküler,
• görsel yönergeler,
• seçim ekranları,
• iletişim destekleri

tablet veya telefon üzerinden sunulabilir.

Görsel desteklerin otizmli bireylerde öngörülebilirlik, iletişim ve günlük etkinliklere katılımı destekleyebildiğini gösteren araştırmalar bulunmaktadır.[9]

Burada kritik fark şudur:

Çocuk tableti amaçsızca kullanmıyor, belirli bir görevi tamamlamak veya bilgi almak için kullanıyor.

Örneğin çocuk sabah programına tabletten bakıp ardından cihazı bırakıyorsa bu kullanım ile bir saat boyunca kısa videolar arasında işlevsel açıdan büyük fark vardır.

Bu nedenle ekran kullanımını değerlendirirken yalnızca:

“Ekrana baktı mı?”

değil:

“Ekranda ne yaptı ve sonrasında ne oldu?”

sorusunu da sormak gerekir.

Eğitim Videosu İzlemek Öğrenmekle Aynı Şey midir?

Her zaman değil.

Bir çocuğun ekrandaki etkinliği uzun süre izlemesi, öğrendiği beceriyi günlük yaşamda kullanabileceği anlamına gelmez.

Örneğin ekranda;

renkleri,

duyguları,

selamlaşmayı,

sıra beklemeyi

doğru şekilde tanıyabilir.

Ancak gerçek bir sosyal durumda aynı beceriyi kullanmak daha zor olabilir.

Bu nedenle dijital ortamda öğrenilen bir becerinin mümkün olduğunca gerçek yaşam içerisinde de kullanılması önemlidir.

Ekran eğitim için başlangıç noktası olabilir.

Ama çoğu beceride asıl hedef, öğrendiğinin ekran dışındaki dünyaya taşınmasıdır.

Aynı Videoyu Tekrar Tekrar İzlemesine İzin Vermeli miyiz?

Otizmli bazı çocuklar aynı içeriği tekrar tekrar izlemek isteyebilir.

Bu her durumda müdahale edilmesi gereken bir davranış değildir.

Aynı içeriği tekrar izlemek çocuğa keyif verebilir, içeriğin öngörülebilir olması rahatlatıcı olabilir veya belirli bir ilgi alanıyla bağlantılı olabilir.

Burada yine davranışın günlük yaşamdaki etkisine bakmak gerekir.

Çocuk sevdiği videoyu belirli zamanlarda izliyor ve ardından başka etkinliklere geçebiliyorsa durum farklıdır.

Aynı video;

• günün büyük bölümünü kaplıyor,
• başka etkinliklere geçişi sürekli engelliyor,
• ekran kapatıldığında yoğun güçlük ortaya çıkarıyor

veya çocuğun günlük yaşamını belirgin biçimde sınırlandırıyorsa kullanımın yeniden düzenlenmesi gerekebilir.

Amaç çocuğun ilgisini elinden almak değil, ilgi alanının hayatındaki tek etkinliğe dönüşmesini engellemektir.

Telefon ve Tablet Ödül Olarak Kullanılmalı mı?

Ekran zaman zaman pekiştirici olarak kullanılabilir.

Ancak her günlük davranış:

“Bunu yaparsan tablet.”

ilişkisine dönüşürse ekranın değeri daha da artabilir.

Çocuk;

yemek yemek,

giyinmek,

ödev yapmak,

arabaya binmek,

diş fırçalamak

gibi günlük yaşamın neredeyse tamamında tablet beklemeye başlayabilir.

Bu nedenle ekran kullanılacaksa gün içerisindeki yeri mümkün olduğunca önceden belirli olabilir.

Böylece her etkinlik tablet pazarlığına dönüşmez.

Ekran Kullanımını Azaltırken Ailelerin Yaptığı Yaygın Hatalar

Bir Günde Tamamen Yasaklamak

Uzun süredir yoğun kullanan bir çocukta ekranı hiçbir hazırlık yapmadan tamamen kaldırmak büyük bir değişiklik oluşturabilir.

Ailenin hedefi sıfır ekran ise bile buna giden sürecin çocuğun özelliklerine göre planlanması gerekebilir.

Yalnızca Çocuğa Kural Koymak

Çocuğa:

“Telefonu bırak.”

derken aile üyelerinin yemek boyunca telefon kullanması sınırın anlaşılmasını zorlaştırabilir.

Ekransız öğün veya belirli saatlerde cihaz bırakma gibi bazı kurallar ailece uygulanabilir.

Ekranı Kapatıp Alternatif Sunmamak

“Artık tablet yok.”

dedikten sonra çocuğun ne yapacağını kendisinin bulmasını beklemek özellikle ekran dışı ilgi alanları sınırlıysa gerçekçi olmayabilir.

Her Yoğun Tepkide Ekranı Geri Vermek

Bu durum kısa vadede krizi bitirebilir ancak ekranın kapatılmasıyla yaşanan çatışmayı uzun vadede daha da güçlendirebilir.

Bütün Ekran Kullanımını Aynı Kabul Etmek

20 dakika boyunca öğretmeniyle birlikte bir görsel programı kullanmakla 20 dakika boyunca rastgele kısa videolar arasında fark vardır.

Süre önemlidir ama içerik ve kullanım biçimi de önemlidir.

Evde Uygulanabilir Bir Ekran Planı Nasıl Oluşturulabilir?

Çok karmaşık bir program hazırlamak gerekmez.

Başlangıçta dört sorunun cevabını belirlemek yeterli olabilir:

1. Ekran Ne Zaman Kullanılacak?

Günün her boşluğunda değil, daha belirli zamanlarda kullanılabilir.

Örneğin okul sonrası belirli bir zaman dilimi seçilebilir.

2. Ne Kadar Sürecek?

Çocuğun yaşına ve mevcut kullanımına göre gerçekçi bir sınır oluşturulabilir.

Saatlerce kullanan bir çocuk için başlangıç hedefi ile zaten kısa süre kullanan bir çocuğun hedefi aynı olmayacaktır.

3. Bittiğini Nasıl Anlayacak?

Zamanlayıcı, görsel program, bölümün bitişi veya başka anlaşılır bir işaret kullanılabilir.

4. Sonrasında Ne Olacak?

Bu bölüm kritik olabilir.

“Tablet bitti.”

yerine:

“Tablet bitti, şimdi balkona çıkıyoruz.”

gibi sıradaki etkinliğin bilinmesi geçişi kolaylaştırabilir.

Günlük yaşam içinde ekranın dışında başka becerileri nasıl destekleyebileceğiniz konusunda Otizmli Çocuğunuza Evde Nasıl Destek Olabilirsiniz? içeriğimizi de inceleyebilirsiniz.

Ekran Kullanımı Ne Zaman Daha Yakından Değerlendirilmeli?

Her ekran sevgisi problem değildir.

Ancak ekran;

• çocuğun uykusunu belirgin biçimde etkiliyorsa,
• yemek veya tuvalet gibi temel rutinlerin onsuz gerçekleşmesi çok zor hâle geldiyse,
• okula veya günlük etkinliklere katılımı engelliyorsa,
• cihaz kapatıldığında sürekli çok yoğun çatışmalar yaşanıyorsa,
• başka ilgi ve etkinliklerin neredeyse tamamını ortadan kaldırdıysa,
• aile ekran kullanımını artık yönetemediğini düşünüyorsa

konuyu daha sistemli ele almak gerekebilir.

Buradaki ilk hedef:

“Tableti tamamen kaldırmak.”

olmak zorunda değildir.

Önce ekranın hangi ihtiyacı karşıladığını ve günlük yaşamın hangi noktalarında sorun oluşturduğunu anlamak daha kullanışlıdır.

Beyaz Koza’da Ekran Kullanımına Nasıl Yaklaşıyoruz?

Beyaz Koza Özel Eğitim Okulu’nda ekranı kendi başına iyi veya kötü bir araç olarak değerlendirmiyoruz.

Bizim için önemli olan, çocuğun yaşamındaki işlevi.

Bir çocuk için tablet görsel programını takip ettiği bir eğitim aracı olabilir.

Başka bir çocukta bütün boş zamanın tek etkinliğine dönüşmüş olabilir.

Bir başka çocukta ekran kapatıldığında yaşanan geçiş güçlüğü günlük yaşamı zorlaştırıyor olabilir.

Bu üç durumda aynı yaklaşımı kullanmak doğru olmaz.

Çocuğun;

• ekranı hangi zamanlarda istediği,
• hangi içeriklere yöneldiği,
• ekran dışındaki etkinliklere ne kadar katılabildiği,
• ekran bittiğinde nasıl geçiş yaptığı,
• günlük yaşam ve eğitim becerilerinin bundan nasıl etkilendiği

birlikte değerlendirilebilir.

Ailelerin bu konudaki gözlemleri özellikle değerlidir.

Çünkü ekran kullanımının en büyük bölümü çoğu zaman okulda değil, evde gerçekleşir.

Amaç ekranı çocuğun hayatından tamamen çıkarmak değil; oyunun, iletişimin, hareketin, eğitimin, aile yaşamının ve günlük sorumlulukların önüne geçmediği bir yere yerleştirmektir.

Çocuğunuzun ekran kullanımını sınırlandırmakta zorlanıyor veya ekranın günlük yaşamındaki yerini nasıl düzenlemeniz gerektiği konusunda soru işaretleri yaşıyorsanız Beyaz Koza Özel Eğitim Okulu ile iletişime geçerek çocuğunuzun mevcut eğitim ihtiyaçlarını bizimle konuşabilirsiniz.