Bir otizm tanısından sonra birçok anne-baba şu soruyu soruyor: “Evde ne yapmalıyım? Boş kalmasın istiyorum ama yanlış bir şey yapmak da istemiyorum.”
Öncelikle şunu bilmeniz önemli: Evde yaptığınız her şey bir terapi olmak zorunda değil. Hatta çoğu zaman en etkili öğrenme, doğal anların içinde gerçekleşiyor. Otizmli çocuğunuz için evde yapabileceğiniz günlük aktiviteler; klinik uygulamalar değil, hayatın içindeki küçük ama düzenli öğrenme fırsatlarıdır. Sabah hazırlanırken, oyuncak toplarken, sofrayı kurarken ya da birlikte kitap bakarken aslında güçlü bir eğitim zemini oluşur.
Burada amaç çocuğunuzu sürekli “çalıştırmak” değil; onunla kurduğunuz bağı güçlendirmek, iletişimi artırmak ve günlük yaşam becerilerini desteklemektir. Süreklilik, sakinlik ve sabır bu sürecin en önemli üç anahtarıdır. Şimdi gelin, evde kolayca uygulayabileceğiniz ve eğitim odaklı ilerlemenize yardımcı olacak aktivitelere birlikte bakalım.
1. “Getir – Koy” Oyunu (Yönerge Takibi Oyunu)
Nasıl oynanır?
Evdeki oyuncaklardan ya da günlük eşyalardan birini seçin.
Çocuğunuza basit bir yönerge verin: “Topu al.”, “Arabayı kutuya koy.”
Başta tek adımlı yönergelerle ilerleyin. Zamanla iki adımlıya geçebilirsiniz: “Topu al ve sepete koy.”
Örnek cümleler
- “Bana kitabı getir.”
- “Oyuncağı masaya koy.”
- “Topu al, bana ver.”
Desteklediği beceriler
- Yönerge takibi
- Dinleme ve anlama
- Sıralama becerisi
- Günlük yaşam bağımsızlığı
Püf noktası
Burada önemli nokta çocuğun nesneleri ve eylemleri biliyor olması.
Yönergeyi net ve kısa verin. Uzun cümleler kafa karıştırabilir. Başardığında mutlaka sözel olarak pekiştirin: “Aferin, yaptın.”
2. “Seç ve Söyle” Oyunu (İletişim Başlatma Oyunu)
Nasıl oynanır?
İki nesne sunun. Örneğin iki oyuncak ya da iki içecek.
Çocuğunuzdan birini seçmesini isteyin.
Örnek cümleler
- “Mavi araba mı kırmızı araba mı?”
- “Su mu süt mü?”
- “Top mu balon mu?”
İşaret etse bile kabul edin. Söylemesini teşvik edin ama zorlamayın.
Desteklediği beceriler
- Karar verme
- İletişim başlatma
- Kelime üretimi
- Ortak dikkat
Püf noktası
Seçenekleri gerçekten ulaşabileceği şeylerden verin. Seçtikten sonra 5 saniyede hemen sonucu sunun. Bekletmek motivasyonu düşürür.
3. “Renk Avı” Oyunu (Kavram Öğretme Oyunu)
Nasıl oynanır?
“Evde kırmızı bir şey bul.” deyin.
Bulduğunda birlikte kontrol edin.
Zorlaştırmak için şekil ekleyebilirsiniz: “Yuvarlak olan bir şey getir.”
Örnek cümleler
- “Kırmızı top nerede?”
- “Mavi bir şey göster.”
- “Yuvarlak olan hangisi?”
Desteklediği beceriler
- Renk kavramı
- Şekil kavramı
- Dinleme ve anlama
- Hareketle öğrenme
Püf noktası
Başta tek kavramla ilerleyin. Hem renk hem şekil istemek erken dönemde zorlayıcı olabilir.
4. “Sıra Bende – Sıra Sende” Oyunu (Sosyal Beceri Oyunu)
Nasıl oynanır?
Bir top ya da oyuncak alın.
Önce siz atın ve “Sıra bende.” deyin.
Sonra çocuğunuza verin ve “Sıra sende.” deyin.
Örnek cümleler
- “Şimdi benim sıram.”
- “Bekle.”
- “Tamam, şimdi sen.”
Desteklediği beceriler
- Sıra bekleme
- Sabır
- Sosyal karşılıklılık
- Göz teması
Püf noktası
Bekleme süresini çok uzatmayın. Başta 2-3 saniye bile yeterlidir. Ama mutlaka “bekle” kelimesini kullanın.
5. “Duygu Taklidi” Oyunu (Duygusal Farkındalık Oyunu)
Nasıl oynanır?
Ayna karşısına geçin.
Siz bir yüz ifadesi yapın. Sonra ondan aynısını yapmasını isteyin.
Örnek cümleler
- “Mutlu yüz yap.”
- “Şaşırmış gibi bak.”
- “Üzgün yüz yapalım.”
Sonra roller değişebilir.
Desteklediği beceriler
- Yüz ifadelerini tanıma
- Duygusal farkındalık
- Sosyal iletişim
- Taklit
Püf noktası
Abartılı mimikler kullanın. Gülümseyin, şaşırın, kaşlarınızı kaldırın. Net görsel model çok önemlidir.
Beyaz Koza Önerisi: Otizmli Çocuğunuzun Eğitimi İçin Yanlış Yere Yönlendirildiğinizi Nasıl Anlarsınız?
6. “Eşini Bul” Oyunu (Eşleştirme Oyunu)
Evdeki çoraplar, kapaklar, kaşıklar… İki tane olan her şey bu oyun için kullanılabilir.
Nasıl oynanır?
Bir nesnenin eşini bulmasını isteyin.
Çorapları karıştırın ve “Bunun aynısını bul.” deyin.
Örnek cümleler
- “Aynısını bul.”
- “Bu hangisiyle aynı?”
- “İkisini yan yana koy.”
Desteklediği beceriler
- Görsel dikkat
- Benzerlik-farklılık ayırt etme
- Masa başı süresi
Püf noktası
Başta çok belirgin eşler seçin. Zorlaştırmak için benzer tonlar kullanabilirsiniz.
7. “Ne Eksik?” Oyunu (Dikkat ve Hafıza Oyunu)
Masaya 3 nesne koyun: araba, kaşık, top.
Çocuğunuza gösterin. Sonra gözlerini kapattırın ve birini saklayın.
Nasıl oynanır?
“Ne eksik?” diye sorun.
Örnek cümleler
- “Burada ne vardı?”
- “Hangisi kayboldu?”
- “Bak dikkat et.”
Desteklediği beceriler
- Görsel hafıza
- Dikkat
- Problem çözme
Püf noktası
Başta 2 nesneyle başlayın. Başarı hissini mutlaka yaşasın.
8. “Taklit Et” Oyunu (Model Alma Oyunu)
Bu oyun için hiçbir materyal gerekmez.
Nasıl oynanır?
Siz bir hareket yapın. Alkışlayın, zıplayın, masaya vurun.
“O da yap.” deyin.
Örnek cümleler
- “Ben yaptım, şimdi sen.”
- “Aynısını yap.”
- “Bak böyle.”
Desteklediği beceriler
- Taklit
- Ortak dikkat
- Sosyal öğrenme
Püf noktası
Abartılı ve net hareketler kullanın. Sessiz model olmak çoğu zaman daha etkilidir.
9. “Mini Parkur” Oyunu (Hareketli Yönerge Oyunu)
Yastıkları yere koyun. Sandalyenin altından geçsin. Bir noktaya dokunsun.
Nasıl oynanır?
Basit bir sıra oluşturun:
“Yastığın üstünden atla.”
“Sandalyenin altından geç.”
“Duvara dokun.”
Örnek cümleler
- “Şimdi sırada ne var?”
- “Önce atla, sonra geç.”
Desteklediği beceriler
- Sıralama
- Motor planlama
- Dinleme-anlama
Püf noktası
Çok uzun parkur yapmayın. 2-3 adım yeterli.
10. “Rol Değiştirme” Oyunu (Sosyal Senaryo Oyunu)
Evcilik, doktorculuk, marketçilik…
Nasıl oynanır?
“Ben müşteri olayım, sen kasiyer.”
“Ben hasta olayım, sen doktor.”
Örnek cümleler
- “Hoş geldiniz.”
- “Ne almak istersiniz?”
- “Geçmiş olsun.”
Desteklediği beceriler
- Sosyal dil
- Hayali oyun
- Günlük yaşam senaryosu
Püf noktası
Başta kısa diyaloglar kurun. Uzatmaya çalışmayın.
11. “Duy ve Bul” Oyunu (İşitsel Dikkat Oyunu)
Bir nesnenin sesini çıkarın. Kağıt buruşturun, kaşık vurun.
Nasıl oynanır?
“Bu ses nereden geliyor?” deyin.
Sesin kaynağını bulmasını isteyin.
Örnek cümleler
- “Dikkatle dinle.”
- “Ses nerede?”
- “Hangi eşyadan geldi?”
Desteklediği beceriler
- İşitsel dikkat
- Çevre farkındalığı
- Yönelim
Püf noktası
Ortam sessiz olsun. Karmaşa çocuğunuzun dikkatini dağıtır.
12. “Birlikte Kitap” Oyunu (Ortak Dikkat Oyunu)
Kitabı baştan sona okumak zorunda değilsiniz.
Nasıl oynanır?
Bir sayfa seçin. Resme odaklanın.
Örnek cümleler
- “Bu kim?”
- “Ne yapıyor?”
- “Sence sonra ne olur?”
Desteklediği beceriler
- Ortak dikkat
- Dil gelişimi
- Hikâye sıralama
Püf noktası
Uzun okumalar yapmayın. 2-3 sayfa yeterli.
Otizmli Çocuğu Olan Anne ve Babalar İçin Önemli Bir Hatırlatma
Otizmli çocuğunuz için evde yapabileceğiniz günlük aktiviteler uzun saatler süren çalışmalar olmak zorunda değil. Günde 10-15 dakikalık bilinçli oyunlar bile ciddi bir fark yaratır.
Önemli olan:
- Süre değil süreklilik
- Baskı değil ilişki
- Mükemmeliyet değil bağ kurmaktır
Evde yaptığınız bu oyunlar çocuğunuzun gelişimini destekler. Ancak yapılandırılmış ve profesyonel bir eğitim ortamı ile birlikte yürüdüğünde çok daha güçlü sonuçlar verir.
Beyaz Koza Önerisi: Bir Özel Eğitim Okulunun Günlük Hayatı Nasıl Olur? Sınıflar, Programlar ve Ortam
Evde Oyunla Başlayın, Doğru Eğitimle Güçlendirin
Evde oynadığınız bu oyunlar küçük görünebilir. Ama düzenli yapıldığında çocuğunuzun iletişimine, dikkatine ve bağımsızlığına ciddi katkı sağlar. Önemli olan her günü “yoğun çalışma”ya çevirmek değil; doğru anlarda doğru teması kurabilmektir.
Unutmayın, otizmli çocuğunuz için evde yapabileceğiniz günlük aktiviteler güçlü bir başlangıçtır. Ancak bu sürecin yapılandırılmış, planlı ve bireyselleştirilmiş bir eğitim programıyla desteklenmesi gelişimi çok daha sağlıklı bir zemine taşır.
Eğer çocuğunuz için nasıl bir eğitim ortamının uygun olacağını merak ediyor, evde yaptıklarınızı profesyonel bir sistemle nasıl güçlendirebileceğinizi öğrenmek istiyorsanız, Beyaz Koza Özel Eğitim Okulu’muzu ziyarete gelebilir ya da bilgi almak için bizi hemen arayabilirsiniz.