Otizm tanısı konduktan sonra ailelerin önüne çok kısa sürede sayısız eğitim yöntemi çıkar. Her biri umut verir fakat tam da bu noktada ailelerin kafası karışır: Madem bu kadar yöntem var, o zaman hangisi doğru? Daha da önemlisi, gerçekten hepsi işe yarar mı?
Bu sorunun net bir “evet” ya da “hayır” cevabı yok. Çünkü otizmli çocuklar tek tip değildir; gelişimleri, ihtiyaçları ve öğrenme biçimleri birbirinden çok farklıdır. Dolayısıyla bir çocukta ilerleme sağlayan bir eğitim yöntemi, başka bir çocukta hiçbir karşılık bulmayabilir. İşte tam da bu yüzden “iyi” ya da “kötü” eğitim yöntemlerinden değil, çocuğa uygun olan ya da olmayan yaklaşımlardan söz etmek gerekir.
Çocuğunuz için yürüdüğünüz yolda, neyin gerçekten işe yarayıp yaramadığını fark edebilmeniz için bu içeriği yazıyoruz. Çünkü doğru eğitim yöntemi, çoğu zaman broşürlerde değil; çocuğunuzun verdiği küçük tepkilerde, ilerlemede ya da tıkanıklıkta kendini gösterir.
Otizmli Çocuklarda Eğitim Yöntemleri Neden Aynı Sonucu Vermez?
Aynı eğitim yöntemi bir çocukta belirgin ilerleme sağlarken, başka bir çocukta hiçbir karşılık bulmayabilir. Bu durum çoğu zaman aileleri “yanlış bir şey mi yapıyoruz?” noktasına getirir. Oysa burada mesele ne ebeveynin çabasıdır ne de yöntemin adıdır.
Asıl farkı yaratan, yöntemin çocuğun ihtiyaçlarıyla ne kadar örtüştüğüdür. Otizmli çocukların öğrenme biçimleri, dikkat süreleri ve duyusal hassasiyetleri birbirinden farklıdır. Bu farklılıklar dikkate alınmadığında, en doğru kabul edilen yaklaşım bile etkisiz kalabilir.
Bu yüzden eğitimde önemli olan, bir yöntemin genel olarak “iyi” olması değil; o yöntemin çocuğunuz için şu anda işe yarayıp yaramadığıdır.
Tavsiye İçerik: Otizmli Çocuklarda Eğitim Kararları Neden Aceleye Getirilmemeli?
“İşe Yarıyor” Denilen Bir Eğitim Yöntemi Ne Anlama Gelir?
Bir eğitim yöntemi için “işe yarıyor” dendiğinde çoğu zaman neyin kastedildiği net değildir. Kimi yerde çocuğun daha sakin olması, kimi yerde bazı davranışların azalması, kimi yerde ise birkaç becerinin kazanılması “başarı” olarak sunulabilir. Ancak bu göstergeler her zaman gerçek bir ilerlemeye işaret etmez.
Bir yöntemin gerçekten işe yarayıp yaramadığını anlamak için, otizmli çocuğun gelişiminde anlamlı ve sürdürülebilir bir değişim olup olmadığına bakmak gerekir. Günlük yaşamda iletişimin artması, yönergeleri daha rahat takip edebilmesi ya da yeni becerileri kalıcı şekilde kullanabilmesi bu değişimlere örnek olabilir. Sadece o anlık uyum sağlamak ya da baskı altında davranışı bastırmak ise uzun vadede ilerleme anlamına gelmez.
Bu nedenle “işe yarıyor” ifadesi, kısa süreli gözlemlerle değil; zaman içinde takip edilen, ölçülebilen ve çocuğun hayatına yansıyan kazanımlarla anlam kazanır.
Aynı Eğitim Yöntemi Bir Çocukta İlerleme Sağlarken Diğerinde Neden Etkisiz Kalır?
Çünkü her otizmli çocuğun ihtiyacı, hazır oluşu ve öğrenme yolu farklıdır. Aynı yaşta, aynı tanıyı almış iki çocuk bile eğitimden bambaşka şekilde fayda görebilir. Birinin hızla uyum sağladığı yapılandırılmış bir program, diğeri için yorucu ve anlamsız olabilir.
Burada belirleyici olan; çocuğun iletişim düzeyi, dikkat süresi, duyusal hassasiyetleri ve değişime verdiği tepkidir. Bunlar dikkate alınmadan uygulanan bir eğitim, doğru yöntem olsa bile çocuğun gelişimine katkı sağlamaz. Hatta bazı durumlarda ilerleme yerine geri çekilme görülebilir.
Bu yüzden eğitimde karşılaştırma yapmak yanıltıcıdır. “Başkasının çocuğunda işe yaradı” cümlesi, sizin çocuğunuz için bir ölçüt değildir. Asıl ölçüt, çocuğunuzun verdiği tepkiler ve zaman içindeki değişimdir.
Eğitim Yöntemi mi Yanlış, Yoksa Çocuğa Uygun Olmadığı mı Gözden Kaçıyor?
Bir eğitim sürecinde ilerleme görülmediğinde ilk tepki genellikle yöntemi sorgulamak olur. Oysa çoğu zaman sorun yöntemin yanlış olması değil, çocuğun o yönteme henüz hazır olmamasıdır. Her yaklaşım, her çocuk için aynı zamanda ve aynı şekilde karşılık bulmaz.
Bazı çocuklar daha yapılandırılmış bir sürece ihtiyaç duyarken, bazıları için ilişki kurmaya dayalı ve daha esnek bir yaklaşım anlamlıdır. Çocuğun gelişim düzeyi, iletişim becerileri ve duyusal ihtiyaçları dikkate alınmadan başlanan eğitimler, etkisiz görünür. Bu noktada yöntem değiştirmek değil, uygulamayı ve beklentiyi yeniden değerlendirmek gerekir.
Her Otizmli Çocuk İçin Aynı Eğitim Yolunu İzlemek Mümkün mü?
Hayır. Otizmli çocukların gelişim yolculukları birbirine benzemez. Bu nedenle herkes için geçerli tek bir eğitim planı ya da değişmez bir yol haritası yoktur. Aynı tanıyı almış çocukların bile ihtiyaçları, öğrenme hızları ve zorlandıkları alanlar farklı olabilir.
Eğitim süreci çocuğun mevcut becerilerine göre şekillenmediğinde, yöntem ne kadar doğru olursa olsun ilerleme sınırlı kalır. Bazı çocuklar daha yavaş ve küçük adımlarla ilerlerken, bazıları belirli alanlarda çok daha hızlı yol alabilir. Bu farklılıklar görmezden gelindiğinde, eğitim bir gelişim süreci olmaktan çıkıp rutin bir tekrar haline gelir.
Bu yüzden etkili bir eğitim yolu, baştan çizilmiş sabit bir plan değil; çocuğun tepkilerine göre değişebilen, gerektiğinde yeniden düzenlenebilen bir süreçtir.
Bir Eğitim Yönteminin Çocuğunuz İçin İşe Yarayıp Yaramadığını Nasıl Anlarsınız?
Bir eğitim yönteminin işe yarayıp yaramadığını anlamak için, yöntemin ne kadar bilindiğine ya da ne sıklıkla önerildiğine bakmak yeterli değildir. Asıl belirleyici olan, çocuğunuzun bu sürece nasıl karşılık verdiğidir.
Eğitimle birlikte çocuğunuzda iletişim kurma isteği artıyor, günlük yaşamda küçük ama fark edilir değişimler görülüyorsa, bu yöntem onun için anlamlı olabilir. Kazanımlar yalnızca eğitim ortamında değil; evde, dışarıda ve günlük rutinlerin içinde de kendini göstermeye başlar.
Buna karşılık zaman geçmesine rağmen gelişim net değilse, hedefler sürekli belirsiz anlatılıyor ve ilerleme somut örneklerle gösterilemiyorsa burada durup değerlendirmek gerekir. Çocuğun eğitim ortamına karşı giderek daha fazla zorlanması, huzursuzluğu ya da geri çekilmesi de önemli işaretlerdir.
Tavsiye İçerik: Otizm Tanılı Çocuklar İçin Özel Eğitim Süreci Nasıl Planlanmalı?
Eğitimde Süreklilik mi Önemlidir, Doğru Yöntemi Bulmak mı?
Eğitim sürecinde ailelerin en sık duyduğu cümlelerden biri “biraz daha sabredin” olur. Süreklilik elbette önemlidir; ancak yanlış bir yöntemi uzun süre uygulamak, doğru bir yöntemi zamanında bulmaktan daha kıymetli değildir. Burada asıl mesele, neye devam edildiğidir.
Eğer bir eğitim yöntemi otizmli çocuğun ihtiyaçlarına karşılık vermiyorsa, aylarca hatta yıllarca sürdürülmesi ilerleme sağlamaz. Süreklilik, ancak doğru bir temele oturduğunda anlam kazanır. Aksi halde aile için zaman kaybına, çocuk için ise gereksiz bir zorlanmaya dönüşebilir.
Bu nedenle eğitimde körü körüne devam etmek yerine, belirli aralıklarla durup bakmak gerekir. Çocuğun gelişimi, tepkileri ve kazanımları düzenli olarak değerlendirilmeli; gerektiğinde yaklaşım yeniden ele alınmalıdır.
Eğitim Yöntemi Seçerken Ailelerin En Sık Yaptığı Hatalar
Otizmli bir çocuk için eğitim yöntemi seçerken yapılan hataların çoğu, iyi niyetten kaynaklanır. Aileler bir an önce doğru adımı atmak ister; bu da bazen acele kararları beraberinde getirir. En sık görülen hatalardan biri, yöntemin adını merkeze koyup çocuğu ikinci plana atmaktır. Oysa bir yaklaşım ne kadar bilinir olursa olsun, çocuğun ihtiyaçlarına uymuyorsa karşılık vermez.
Bir diğer yaygın hata, “başkalarında işe yaradı” düşüncesiyle hareket etmektir. Her çocuğun gelişim yolu farklıyken yapılan bu kıyaslamalar, aileyi yanlış beklentilere sürükler. Aynı şekilde net hedefleri olmayan, ilerlemenin somut olarak paylaşılmadığı eğitim süreçleri de zamanla belirsiz bir döngüye dönüşür.
Belki de en zor ama en önemli hata, işe yaramadığı görülen bir yöntemde ısrar etmektir. Vazgeçmek değil, yeniden değerlendirmek gerekir. Eğitim süreci bir yarış değil; çocuğun temposuna göre şekillenen bir yolculuktur.
Çocuğunuz İçin Doğru Eğitim Yolunu Birlikte Değerlendirelim
Eğer çocuğunuzun aldığı eğitimle ilgili kafanızda soru işaretleri varsa, “Acaba doğru yerde miyiz?” diye düşünüyorsanız, bu duyguda yalnız değilsiniz.
Beyaz Koza Özel Eğitim Okulu’nda önce yöntemi değil, çocuğu konuşuruz. Onun ihtiyaçlarını, zorlandığı alanları ve potansiyelini birlikte değerlendirir; eğitim sürecini buna göre ele alırız.
Bizimle iletişime geçebilir, okulumuzu ziyaret edebilir ya da süreci birlikte konuşmak için randevu alabilirsiniz.
2 Responses