Otizmli Çocuklarda Kardeş İlişkileri Nasıl Desteklenir?

Bir evin içinde iki kardeş aynı çocukluğu yaşayabilir ama o çocukluğu birbirinden çok farklı hatırlayabilir.
aynı çocukluğu yaşayabilir ama o çocukluğu birbirinden çok farklı hatırlayabilir.

Otizmli bir çocuk için ev; güvenli rutinlerin, alıştığı insanların ve bazen sakinleşmek için ihtiyaç duyduğu alanların bulunduğu yerdir.

Kardeşi içinse aynı ev oyun oynamak, paylaşmak, anne ve babayla vakit geçirmek, bazen kavga etmek, bazen de yalnız kalmak istediği yerdir.

Bu iki dünyanın her zaman kendiliğinden uyum içinde ilerlemesi beklenemez.

Bir kardeş:

“Benimle neden oynamıyor?”

diye düşünebilir.

Başka bir gün:

“Neden hep onun istediği oluyor?”

diye öfkelenebilir.

Bazen de kardeşini başkalarına karşı korumak isteyebilir, onun küçük bir başarısıyla herkesten fazla sevinebilir.

Araştırmalarda da otizmli bir kardeşle büyümenin tek bir deneyim biçimine indirgenemeyeceği görülüyor. Kardeşler hem zorlayıcı hem de olumlu deneyimleri aynı aile yaşamının içerisinde yaşayabiliyor.[1]

Bu nedenle ailelerin hedefi “mükemmel kardeşlik” kurmak değil, iki çocuğun da kendisini aile içinde görülmüş ve değerli hissettiği bir ilişki zemini oluşturmak olmalıdır.

Otizmli Bir Çocuğa Sahip Olmak Kardeş İlişkisini Nasıl Etkileyebilir?

Her ailede kardeş ilişkisi farklıdır.

Yaş farkı, çocukların karakterleri, iletişim becerileri, ortak ilgi alanları, evdeki yaşam düzeni ve otizmli çocuğun destek ihtiyacı ilişkinin biçimini değiştirebilir.

Bu yüzden:

“Otizmli çocukların kardeşleri mutlaka zorlanır.”

veya

“Otizmli bir kardeşle büyümek çocukları mutlaka daha anlayışlı yapar.”

gibi iki uç yorum da gerçeği tam olarak yansıtmaz.

Sistematik araştırmalarda kardeşlerin;

• ebeveynlerinden daha az ilgi gördüğünü hissetme,
• kardeşinin bazı davranışlarını anlamakta zorlanma,
• iletişim kurmakta güçlük yaşama,
• daha fazla sorumluluk hissetme

gibi deneyimler bildirdiği görülmektedir.[1][2]

Bunun yanında kardeşine karşı güçlü sevgi ve koruma duyguları geliştiren, daha empatik olduğunu düşünen veya kardeşlik ilişkisinden olumlu anlamlar çıkaran çocuklar da vardır.[1]

Yani mesele yalnızca otizmin varlığı değildir.

Ailenin bu ilişkiyi nasıl yönettiği de önemlidir.

Kardeşe Otizmi Nasıl Anlatmalıyız?

Kardeş ilişkisini desteklemenin ilk adımlarından biri, çocuğun yaşına uygun şekilde ne olduğunu anlayabilmesine yardımcı olmaktır.

Çünkü çocuk açıklayamadığı bazı durumlara kendi açıklamasını getirebilir.

“Kardeşim benimle oynamıyor çünkü beni sevmiyor.”

“Annem onunla daha çok ilgileniyor çünkü o daha önemli.”

“Bağırdı çünkü ben kötü bir şey yaptım.”

gibi düşünceler ortaya çıkabilir.

Bazen yetişkinler çocuğu üzmemek amacıyla hiçbir şey anlatmamayı tercih eder.

Ancak çocuğun gördüğü farklılıklar ortadan kaybolmaz.

Bu nedenle uzun ve teknik açıklamalar yapmak yerine, onun yaşına ve sorduğu soruya uygun açık cümleler kullanılabilir.

Örneğin küçük bir çocuğa:

“Kardeşin bazı şeyleri senden farklı öğreniyor.”

“Kendini anlatması bazen daha zor olabiliyor.”

“Çok fazla ses olduğunda rahatsız olabiliyor.”

gibi somut açıklamalar yapılabilir.

Daha büyük bir çocuk ise otizm hakkında daha ayrıntılı sorular sorabilir.

Burada önemli olan kardeşi yalnızca güçlükleri üzerinden anlatmamaktır.

“Kardeşin bunu yapamıyor.”

“Bunu anlamıyor.”

“Böyle davranmasının sebebi hastalığı.”

gibi sürekli eksiklik üzerinden kurulan bir anlatım, çocuğun kardeşini yalnızca otizm üzerinden görmesine neden olabilir.

Otizmli çocuğun sevdiği şeyler, güçlü olduğu alanlar, hoşlanmadığı durumlar ve iletişim biçimi de konuşmanın içinde yer almalıdır.

Kardeşin Duygularına da Alan Açmak Neden Önemlidir?

Otizmli bir çocuğun ihtiyaçları aile içinde daha görünür hâle gelebilir.

Randevular, eğitimler, okul görüşmeleri, evde yapılan çalışmalar veya günlük yaşamda ihtiyaç duyduğu destek ebeveynlerin zamanının önemli bir bölümünü alabilir.

Kardeş bunu fark eder.

Ve bazen:

“Bana neden bu kadar zaman ayırmıyorsunuz?”

diye açıkça söylemez.

Bunun yerine daha fazla öfkelenebilir, kardeşiyle tartışabilir veya içine kapanabilir.

Kardeşlerle yapılan araştırmalarda azalan ebeveyn ilgisi ve artan sorumluluk hissinin dile getirilen konular arasında olduğu görülmektedir.[1][4]

Bu nedenle kıskançlık ortaya çıktığında:

“Kardeşini kıskanman çok ayıp.”

demek yerine duygunun arkasındaki ihtiyacı anlamaya çalışmak daha değerlidir.

Kıskançlık Kardeşini Sevmediği Anlamına Gelmez

Bir çocuk kardeşini çok sevebilir ve aynı zamanda onu kıskanabilir.

Bu iki duygu birbiriyle çelişmek zorunda değildir.

“Onu seviyorum ama bazen annemin sadece benimle ilgilenmesini istiyorum.”

bir çocuk için oldukça anlaşılır bir duygudur.

Bu nedenle kardeşten sürekli anlayışlı, sabırlı ve olgun davranmasını beklemek gerçekçi değildir.

Çocuğun:

“Bazen buna kızabilirsin.”

“Senin de benimle yalnız vakit geçirmek istemeni anlıyorum.”

gibi cümleler duyması kendi duygularını suçluluk hissetmeden ifade etmesini kolaylaştırabilir.

“Sen Ablasısın” veya “Sen Abisisin” Demek Ne Zaman Yüke Dönüşebilir?

Kardeşler birbirlerine yardımcı olabilir.

Oyuncak getirebilir, oyun sırasında destek olabilir, bir konuda yol gösterebilir.

Bunlar kardeşliğin doğal parçalarıdır.

Ancak yardım etmek ile kardeşin bakımından sorumlu hissetmek birbirinden farklıdır.

“Sen abisin, idare et.”

“Kardeşin yapamıyor, sen ona yardım et.”

“Sen büyüksün, biraz fedakârlık yap.”

cümleleri sürekli tekrarlandığında çocuk kendi ihtiyaçlarının daha az önemli olduğunu düşünmeye başlayabilir.

Özellikle büyük kardeşlerin zaman içerisinde aile içinde küçük bir yetişkin rolüne yerleştirilmemesine dikkat edilmelidir.

Kardeş;

öğretmen, terapist veya ikinci ebeveyn değildir.

Otizmli çocukla yapılan çalışmalara zaman zaman katılabilir ama bu katılım gönüllü, kısa ve ilişkiyi destekleyici olmalıdır.

Kardeşlik ilişkisinin sürekli bir eğitim ilişkisine dönüşmesi iki çocuk açısından da yorucu olabilir.

Otizmli Çocuk ile Kardeşi Arasında Bağ Nasıl Güçlendirilebilir?

Kardeşleri birbirine yakınlaştırmanın en doğal yollarından biri ortak ve keyifli deneyimler oluşturmaktır.

Ancak burada yetişkinlerin yaptığı yaygın hatalardan biri çocukları uzun süre birlikte oynamaya zorlamaktır.

Amaç:

“Yarım saat birlikte oynayın.”

değil;

“İkisinin de katılabileceği kısa ama olumlu bir etkileşim oluşturabilir miyiz?”

olmalıdır.

Ortak Oyunları Çocuğun Yapabildiği Noktadan Başlatın

Otizmli çocuk sembolik veya karşılıklı oyunlarda henüz zorlanıyorsa kardeşiyle uzun bir hayali oyun kurmasını beklemek gerçekçi olmayabilir.

Bunun yerine iki çocuğun da yapabildiği daha basit bir ortak etkinlik seçilebilir.

Örneğin:

• sırayla top atmak,
• birlikte lego veya blok dizmek,
• arabaları aynı parkurda sürmek,
• birlikte baloncuk çıkarmak,
• basit bir hareket oyununa katılmak,
• sevilen bir şarkıya birlikte hareket etmek

gibi etkinlikler başlangıç olabilir.

Burada yetişkinin görevi her an oyuna müdahale etmek değildir.

Bazen kısa bir başlangıç yapmak ve ardından iki kardeşin kendi etkileşimlerine alan bırakmak yeterlidir.

Otizmli çocukla oyun kurarken kullanılan temel yaklaşımları Otizmli Çocuğunuzla Evde Oyun Kurarken Nelere Dikkat Etmelisiniz? yazımızda ayrıntılı biçimde ele aldık. Burada önemli olan bu yaklaşımları kardeşlik ilişkisinin doğal yapısını bozmadan kullanmaktır.

Kısa Etkileşimleri Küçümsemeyin

Kardeş ilişkisini yalnızca birlikte geçirilen uzun oyun saatleri üzerinden değerlendirmemek gerekir.

Bir oyuncak uzatmak,

birlikte gülmek,

birbirini birkaç saniye takip etmek,

aynı şeye bakmak,

kardeşinin yaptığı hareketi taklit etmek

de ilişkinin küçük ama değerli parçalarıdır.

Bazı araştırmalar kardeşlerin dahil edildiği yapılandırılmış uygulamaların ortak oyun, paylaşma ve sosyal etkileşim açısından yarar sağlayabileceğine işaret etmektedir; ancak bu alandaki araştırmaların hâlâ sınırlı olduğu da vurgulanmaktadır.[3]

Bu yüzden evdeki hedef çocukları sürekli “çalıştırmak” değil, doğal etkileşim fırsatlarını fark etmektir.

Taklidin çocuk gelişimindeki daha geniş rolünü merak ediyorsanız Otizmli Çocuklarda Taklit Becerisi Neden Bu Kadar Önemli? içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

Her Oyuncak Paylaşılmak Zorunda mı?

Hayır.

Kardeşlik denildiğinde yetişkinlerin ilk öğrettiği şeylerden biri paylaşmaktır.

Ancak her eşyanın ortak olması gerekmez.

Otizmli bir çocuk için belirli bir oyuncak güçlü bir ilgi alanı olabilir veya kendisini rahatlatan özel bir nesne hâline gelebilir.

Diğer kardeşin de başkasının dokunmasını istemediği oyuncakları olabilir.

Bu durumda aile içinde:

“Bunlar ortak oyuncaklar.”

“Bu oyuncak sadece senin.”

gibi sınırlar belirlenebilir.

Bu yaklaşım yalnızca çatışmayı azaltmaz.

Her iki çocuğa da kişisel sınırlarına saygı duyulduğunu gösterir.

Otizmli Çocuğun Kardeşiyle İletişimi Nasıl Kolaylaştırılabilir?

Kardeş bazen otizmli çocuğun verdiği tepkiyi yanlış yorumlayabilir.

Örneğin:

“Benimle konuşmuyor.”

“Bana bakmadı.”

“Oyuncağımı aldı ve gitti.”

diye düşünüp bunu kişisel algılayabilir.

Bu noktada ebeveyn kısa açıklamalarla iki çocuk arasında adeta küçük bir tercüman görevi görebilir.

“Kardeşin şu anda biraz sessiz kalmak istiyor olabilir.”

“Topu sana vermesi seninle oyuna devam etmek istediği anlamına gelebilir.”

gibi açıklamalar çocuğun kardeşinin iletişim biçimini zaman içerisinde daha iyi tanımasına yardımcı olabilir.

Ancak kardeşe uzun uzun iletişim eğitimi vermek gerekmez.

Otizmli çocukla günlük iletişimde kullanılan bekleme, açık ifade kullanma ve iletişim fırsatları oluşturma gibi yaklaşımları Otizmli Çocuklarla Doğru İletişim Nasıl Kurulur? yazımızda detaylıca anlattık.

Sosyal Öyküler Kardeş İlişkisinde Kullanılabilir mi?

Bazı durumlarda kullanılabilir.

Özellikle otizmli çocuk için;

“kardeşim odasına girdiğinde”,

“oyuncağımı istediğinde”,

“birlikte oyun oynadığımızda”

gibi tekrar eden sosyal durumları daha anlaşılır hâle getirmek için sosyal öykülerden yararlanılabilir.

Ancak burada hedef çocuğa:

“Kardeşine her zaman oyuncak vermelisin.”

gibi tek taraflı kurallar öğretmek olmamalıdır.

Öykü iki çocuğun da sınırlarını ve olası seçenekleri dikkate alabilir.

Örneğin:

“Kardeşim oyuncağımı istediğinde vermek istemeyebilirim. Ona başka bir oyuncak gösterebilirim.”

gibi farklı davranış seçenekleri sunulabilir.

Sosyal öykülerin nasıl hazırlanması ve kullanılması gerektiğini burada yeniden anlatmıyoruz. Konuyla ilgili ayrıntılı rehberimize Sosyal Öyküler Otizmli Çocuklarda Ne İşe Yarar? sayfasından ulaşabilirsiniz.

Kardeşler Arasındaki Kavgaları Tamamen Önlemeye Çalışmalı mıyız?

Hayır.

Kardeşlerin tartışması her zaman ilişkinin kötü olduğu anlamına gelmez.

İki çocuk aynı oyuncağı isteyebilir.

Biri diğerinin alanına girebilir.

Birlikte oynamak istemeyebilirler.

Bu çatışmaları “Otizm var, o yüzden kavga ediyorlar.” şeklinde yorumlamak doğru değildir.

Kardeşlik zaten zaman zaman çatışmayı içerir.

Burada ebeveynin görevi her anlaşmazlıkta otomatik olarak otizmli çocuğun tarafını tutmak veya diğer kardeşten geri çekilmesini istemek olmamalıdır.

Her iki çocuk için de mümkün olduğunca tutarlı sınırlar oluşturulabilir.

Örneğin:

“Vurmak yok.”

“İstemiyorsan verebilirsin ama kardeşinin elinden çekip alamazsın.”

“Şu anda birlikte oynamak istemiyorsanız ayrı oynayabilirsiniz.”

gibi kurallar her iki çocuk açısından anlaşılır olabilir.

Kardeş “Neden Ona İzin Var da Bana Yok?” Dediğinde Ne Söylenebilir?

Bu soru aileler için zor olabilir.

Çünkü otizmli çocuğun bazı durumlarda farklı düzenlemelere ihtiyacı olabilir.

Ancak diğer çocuk bunu “haksızlık” olarak görebilir.

Burada:

“Kardeşin otizmli, o yüzden istediğini yapabilir.”

mesajı vermek sağlıklı değildir.

Bunun yerine çocuklara adalet ile eşitliğin her zaman aynı şey olmadığını günlük hayat üzerinden anlatabilirsiniz.

Örneğin:

“İkinizin de ihtiyacı aynı olmayabilir. Senin ihtiyacın olduğunda sana da yardımcı oluyoruz.”

gibi bir açıklama yapılabilir.

Ancak açıklama yapmak tek başına yeterli değildir.

Diğer kardeşin ihtiyaçlarının da gerçekten görülmesi gerekir.

Aile İçinde İlgi Dengesi Nasıl Kurulabilir?

“Her iki çocuğa da tamamen eşit zaman ayırmalıyım.”

düşüncesi çoğu aile için gerçekçi değildir.

Çünkü çocukların ihtiyaçları eşit değildir.

Daha uygulanabilir hedef, her çocuğun ebeveynleriyle kendisine ait bir ilişki alanının olmasıdır.

Bu bazen uzun saatler olmak zorunda değildir.

Anneyle markete yalnız gitmek,

babasıyla kısa bir yürüyüş yapmak,

akşam yatmadan önce yalnız sohbet etmek,

haftanın belirli bir zamanını birlikte geçirmek

çocuk için oldukça anlamlı olabilir.

Buradaki önemli nokta, bu zamanın sürekli otizmli kardeş hakkında konuşulan bir zamana dönüşmemesidir.

Kardeşin de kendi arkadaşları, sorunları, başarıları ve ilgileri vardır.

Onun dünyasına yalnızca “otizmli bir çocuğun kardeşi” olarak bakmamak gerekir.

Kardeşin Hayatının Otizm Etrafında Dönmemesi Neden Önemlidir?

Bir çocuk kardeşini sevebilir ve onunla güçlü bir ilişki kurabilir.

Ama aynı zamanda kendi çocukluğunu yaşaması gerekir.

Arkadaşlarıyla vakit geçirebilir.

Kendi hobilerine sahip olabilir.

Bazen kardeşini oyununa dahil etmek istemeyebilir.

Bazen yalnız kalmak isteyebilir.

Bunlar kardeşini reddettiği anlamına gelmez.

Özellikle büyük çocuklardan:

“Arkadaşların geldiğinde kardeşini de yanınıza alın.”

beklentisinin sürekli hâle gelmesi sosyal ilişkileri üzerinde baskı oluşturabilir.

Kardeşlik bağını korumak bazen çocuklara ayrı alanlar tanımayı da gerektirir.

Kardeş Başkalarının Otizmle İlgili Sorularıyla Nasıl Başa Çıkabilir?

Okul çağındaki çocuklar zaman zaman arkadaşlarından sorular duyabilir.

“Kardeşin neden konuşmuyor?”

“Neden böyle davranıyor?”

gibi sorularla karşılaşabilirler.

Bazı kardeşler rahatlıkla açıklama yaparken bazıları bundan rahatsız olabilir.

Çocuğun her soruya cevap vermek zorunda olmadığını bilmesi önemlidir.

İsterse:

“Kardeşim otizmli ve bazı şeyleri farklı yapıyor.”

gibi kısa bir açıklama kullanabilir.

İstemiyorsa konuşmayı başka bir konuya çevirebilir.

Aile olarak çocuğa ne söylemesi gerektiğini ezberletmek yerine, karşılaşabileceği durumları önceden konuşabilirsiniz.

Bu aynı zamanda kardeşin utanma, kızgınlık veya korunma isteği gibi duygularını ifade etmesine de fırsat verir.

Kardeş Gelecekle İlgili Kaygı Duyabilir mi?

Özellikle ergenlik döneminden itibaren kardeşlerin kafasında gelecekle ilgili yeni sorular ortaya çıkabilir.

“Büyüdüğümüzde kardeşime kim bakacak?”

“Ben mi ilgilenmek zorunda olacağım?”

gibi sorular bunlardan bazılarıdır.

2026 yılında Türkiye’deki kardeşlerle yapılan nitel bir araştırmada da gelecek kaygıları ve ileride üstlenilecek sorumluluklar kardeşlerin anlattığı önemli temalardan biri olarak ortaya çıkmıştır.[5]

Bu sorular küçümsenmemelidir.

Ancak çocuğa küçük yaştan itibaren gelecekteki bakım sorumluluğunun ona ait olduğu mesajını vermek de doğru değildir.

Aile planları yaşına uygun biçimde konuşulabilir ve:

“Bu konu yetişkinlerin sorumluluğu. Sen kardeşini sevebilirsin ama bütün sorumluluğu senin üstlenmen gerekmiyor.”

mesajı verilebilir.

Bu, kardeşin gelecek hakkında taşıdığı görünmez yükü azaltabilir.

Otizmli Çocuğun Kardeşini İlişkiye Zorlamak Doğru mu?

Hayır.

Bu durum iki taraf için de geçerlidir.

Otizmli çocuk kardeşiyle oynamak istemiyorsa sürekli:

“Hadi kardeşinle oyna.”

demek doğru değildir.

Diğer kardeş de her zaman:

“Kardeşini oyuna al.”

beklentisi altında olmamalıdır.

Kardeşlik ilişkisinin gerçek olabilmesi için içerisinde biraz seçim hakkı bulunması gerekir.

Bazen çocuklar birlikte oynar.

Bazen yan yana farklı şeylerle ilgilenir.

Bazen de birbirlerinden uzak dururlar.

Önemli olan bu ilişkinin zaman içerisinde karşılıklı güven, tanışıklık ve olumlu deneyimler biriktirebilmesidir.

Evde Kardeş İlişkisini Desteklemek İçin Neler Yapılabilir?

Kardeş ilişkisine özel birkaç küçük değişiklik çoğu zaman uzun eğitim çalışmalarından daha doğal olabilir.

Aileler;

• her iki çocuğun da hoşlandığı ortak etkinlikleri fark edebilir,
• birlikte geçirilen zamanı kısa ve olumlu tutabilir,
• her çocuğa ait özel eşyalar ve alanlar belirleyebilir,
• kardeşin olumsuz duygularını yargılamadan dinleyebilir,
• otizmli çocuğun davranışlarını yaşına uygun biçimde açıklayabilir,
• büyük kardeşi sürekli yardımcı veya sorumlu konumuna koymamaya dikkat edebilir,
• iki çocukla ayrı ayrı kaliteli zaman geçirmeye çalışabilir.

Buradaki amaç yeni bir ev programı oluşturmak değildir.

Otizmli çocuğunuzun günlük yaşamını genel olarak nasıl destekleyebileceğinize ilişkin önerileri Otizmli Çocuğunuza Evde Nasıl Destek Olabilirsiniz? yazımızda ayrıca ele aldık.

Kardeş İlişkisinin İyi Gittiğini Nasıl Anlarız?

İyi bir kardeş ilişkisi her zaman çocukların sürekli birlikte oynaması anlamına gelmez.

Bazen daha küçük işaretlere bakmak gerekir.

Kardeşler birbirlerinin tercihlerini öğreniyor mu?

Birbirlerinin sınırlarını giderek daha iyi anlayabiliyorlar mı?

Birlikte keyif aldıkları küçük anlar oluşuyor mu?

Kardeş kendisini aile içinde ihmal edilmiş hissettiğinde bunu ifade edebiliyor mu?

Otizmli çocuk kardeşinin yanında kendisini güvende hissediyor mu?

Çocuklar gerektiğinde birbirlerinden uzaklaşabiliyor mu?

İlişkinin sağlığını belirleyen şey yalnızca yakınlık değildir.

Yakınlık kadar güven, sınır ve karşılıklı kabul de önemlidir.

Beyaz Koza’da Aile ve Kardeş İlişkilerine Nasıl Yaklaşıyoruz?

Beyaz Koza Özel Eğitim Okulu’nda çocuğun gelişimini yalnızca okul saatleri içerisindeki performansı üzerinden değerlendirmiyoruz.

Çocuğun yaşadığı aile ortamı, kardeşleriyle kurduğu ilişki ve öğrendiği becerileri günlük yaşamda nasıl kullandığı da gelişimin önemli parçalarıdır.

Bir çocuk okulda sıra beklemeyi öğrenebilir ancak evde kardeşiyle oyuncak paylaşırken hâlâ desteğe ihtiyaç duyabilir.

Başka bir çocuk kardeşinin oyununa katılmak isteyebilir fakat bunu nasıl başlatacağını bilemeyebilir.

Bazen de destek ihtiyacı otizmli çocuktan çok, kardeşinin yaşananları anlamlandırabilmesiyle ilgilidir.

Bu nedenle aileden gelen gözlemler değerlidir.

“Evde kardeşiyle en çok hangi durumlarda yakınlaşıyor?”

“Ne zaman çatışıyorlar?”

“Kardeşi onun davranışlarını nasıl yorumluyor?”

gibi bilgiler eğitim sürecinin günlük yaşamla daha güçlü bağlantı kurmasına yardımcı olabilir.

Amaç kardeşlerden birini diğerine göre şekillendirmek değildir.

İki çocuğun da kendisi olabildiği, birbirini zaman içerisinde daha iyi tanıyabildiği bir aile ortamını desteklemektir.

Çocuklarınız arasındaki ilişkinin nasıl desteklenebileceği veya otizmli çocuğunuzun sosyal ve iletişim becerilerinin aile yaşamında nasıl ele alınabileceği konusunda soru işaretleriniz varsa Beyaz Koza Özel Eğitim Okulu ile iletişime geçerek çocuğunuzun eğitim ihtiyaçlarını bizimle konuşabilirsiniz.